Analizler · Dosya No. 02
İllerin sektör parmak izi
Her ilin girişimleri sektörlere kendine özgü bir oranla dağılıyor. On sekiz sektörü bir çembere dizince her il bir desen çiziyor: Türkiye’nin deseni bir daire, illerinki birer parmak izi.
- Kaynak
- TÜİK · girişim sayıları
- Dönem
- 2024 yılı
- Birim
- Girişim sayısı
- Kapsam
- 81 il · 18 bölüm
Bir ilin ekonomisini tek rakamla anlatmak zordur; ama hangi işlerle uğraştığı bir desen gibi okunabilir. TÜİK her il için girişimleri on sekiz ekonomik faaliyet bölümüne göre sayar: tarımdan imalata, ticaretten sağlığa.
Bu dağılımı Türkiye ortalamasıyla karşılaştırınca her il kendine özgü bir iz bırakıyor. Bazı iller Türkiye’nin küçük bir kopyası; bazıları tek bir işe yaslanmış.
Kısaca · 2024
- Türkiye’de girişim
- 4.691.053
- En kalabalık bölüm · Ticaret
- %32,6
- En özgün il · Tunceli
- %18,6
- Türkiye’ye en yakın · İzmir
- %3,3
- Değişim · 2020–2024
- +%16,4
Kaynak · TÜİK, girişim sayıları (NACE Rev.2 bölümleri) · 2024
Bulgu 1 / 7
Türkiye’de 2024 yılında 4.691.053 girişim faaliyette. En kalabalık üç bölüm Ticaret (%32,6), Ulaştırma (%14,1) ve İmalat (%11,0).
Bu dosyadaki tüm ölçüler girişim sayısına dayanır, çalışan sayısına değil: bir büyük fabrika da bir mahalle bakkalı da tek girişim sayılır.
Bulgu 2 / 7
Her ilin girişimleri bölümlere farklı oranlarda dağılır. Bir bölümün ildeki payını Türkiye’deki payına bölersek uzmanlaşma katsayısını buluruz: 1× Türkiye ortalaması, 2× iki katı.
On sekiz bölümün katsayısını bir çemberin kollarına dizince her il bir desen çizer. Türkiye’nin kendi deseni kusursuz bir dairedir; her il bu daireden saparak kendi parmak izini çıkarır.
Bulgu 2 / 7
İstanbul’un izi en çok Bilgi-iletişim (1,8×) ve İdari destek (1,4×) kollarında dışarı taşar. Büyük şehirlerin izi daireye yakındır: her şeyden biraz, çoğu şeyden ortalama kadar.
Bulgu 2 / 7
Öbür uçta Tunceli: sektör yapısı Türkiye ortalamasından en uzak il. Yüzden fazla girişimi olan bölümler içinde en belirgin kolu Konaklama (1,8×). İçi boş noktalar ilde yüzden az girişim olan bölümlerdir; oradaki uzun kollar tek başına yorumlanmamalı.
Bulgu 3 / 7
Bir ilin Türkiye’den ne kadar farklı olduğunu tek sayıyla da ölçebiliriz: girişimlerin yüzde kaçının bölüm değiştirmesi gerekirdi ki il Türkiye’nin karışımına benzesin?
En özgün iller Tunceli (%18,6), Artvin (%18,6) ve Rize (%15,5). Türkiye’ye en yakın olanlar ise İzmir (%3,3), Samsun (%4,4) ve Sakarya (%4,9).
Bulgu 4 / 7
Katsayıyı haritaya dökünce uzmanlaşmanın coğrafyası beliriyor. Tarım bölümünde katsayının en yüksek olduğu iller Kırşehir (5,7×), Karaman (4,3×) ve Bolu (3,8×).
Bulgu 4 / 7
İmalat bölümünde katsayının en yüksek olduğu iller Gaziantep (1,4×), Bursa (1,4×) ve Konya (1,3×).
Bulgu 4 / 7
Konaklama bölümünde katsayının en yüksek olduğu iller Muğla (2,3×), Bartın (1,9×) ve Çanakkale (1,9×). Bölümde yüzden az girişimi olan iller boş bırakıldı.
Bulgu 5 / 7
İki ilin girişimlerinin ne kadarı aynı bölümlerde? Bu örtüşmeyi İstanbul için bütün illerle hesaplayıp bir mühürün halkalarına dizelim; merkeze yakın olan, İstanbul’a benzer kurulmuştur.
İstanbul’a en çok benzeyen iller İzmir (%93,1), Bursa (%91,3) ve Ankara (%91,1). En az benzeyen ise Tunceli (%76,4).
Bulgu 6 / 7
2020 ile 2024 arasında girişim sayısı %16,4 arttı; ama bölümler aynı hızda büyümedi. En hızlı büyüyen Bilgi-iletişim (%76,5), en yavaşı Konaklama (%0,7).
Bulgu 7 / 7
Kendi ilinizin parmak izine bakın: en güçlü bölümleri, Türkiye’den farkı ve ona en çok benzeyen iller.
En güçlü bölümler
- Konaklama1,8×
- Diğer hizmet1,6×
- İnşaat1,6×
En çok benzeyen iller
- Gümüşhane%90,2
- Bartın%90,0
- Muş%89,9
- Karabük%89,8
- Trabzon%89,6
Yöntem ve kaynaklar
Dosya No. 02
- 1Kaynak: TÜİK Cebir İstatistik Portalı (CIP) — Girişim sayıları, NACE Rev.2 bölümleri, il düzeyi. 2020–2024 yılları; veri 2026-09-28 tarihinde alınıp sabitlenmiştir, böylece metin ve grafikler aynı rakamlara dayanır.
- 2Birim girişim sayısıdır, çalışan sayısı değildir. Kamu yönetimi (O bölümü) il düzeyinde yayımlanmadığı için on sekiz bölüm kullanılmıştır; bölümlerin toplamı TÜİK’in il toplamına eşittir.
- 3Uzmanlaşma katsayısı: bölümün ildeki girişim payı ÷ Türkiye’deki payı. 1× Türkiye ortalamasıdır. İlde 100 girişimden az olan bölümlerde katsayı sıralamalara ve haritalara alınmamıştır.
- 4Türkiye’den farkı: ½ × Σ |ilin bölüm payı − Türkiye’nin bölüm payı|. Girişimlerin yüzde kaçının bölüm değiştirmesi gerektiğini gösterir; 0 Türkiye’nin karışımının aynısıdır.
- 5Benzerlik: iki ilin bölüm paylarının küçük olanlarının toplamı, Σ min(pay_a, pay_b). %100 aynı yapı demektir.
- 6Parmak izindeki yarıçap log₂ ölçekte, ¼× ile 4× arasında sınırlandırılmıştır; iç sırtlar yalnızca görseldir, veri taşımaz. Tüm rakamlar veriden hesaplanır. Diğer analizler
| İl | Girişim | Türkiye’den farkı |
|---|---|---|
| Tunceli | 3.464 | %18,6 |
| Artvin | 9.761 | %18,6 |
| Rize | 17.402 | %15,5 |
| Bingöl | 7.979 | %15,3 |
| Ardahan | 3.141 | %15,1 |
| Şanlıurfa | 65.975 | %15,1 |
| Gümüşhane | 5.039 | %14,7 |
| Ağrı | 9.942 | %14,7 |
| Gaziantep | 99.384 | %13,6 |
| Bitlis | 10.483 | %13,3 |
| Bayburt | 3.196 | %13,2 |
| Muğla | 88.321 | %12,9 |
| Hakkari | 5.649 | %12,8 |
| Kars | 8.137 | %12,7 |
| Siirt | 6.841 | %12,6 |
| Karabük | 12.643 | %12,4 |
| Çankırı | 7.430 | %12,0 |
| Kilis | 6.343 | %11,8 |
| Şırnak | 10.330 | %11,8 |
| Yozgat | 18.433 | %11,5 |
| Iğdır | 5.916 | %11,4 |
| Sinop | 10.313 | %11,4 |
| Muş | 8.753 | %11,2 |
| Bartın | 9.149 | %11,0 |
| Zonguldak | 26.046 | %10,6 |
| Çanakkale | 36.460 | %10,3 |
| Giresun | 20.577 | %10,2 |
| Niğde | 17.184 | %10,1 |
| Bilecik | 9.868 | %9,7 |
| Nevşehir | 19.984 | %9,7 |
| Edirne | 24.562 | %9,6 |
| Elazığ | 25.815 | %9,5 |
| Aydın | 72.086 | %9,4 |
| Kırşehir | 10.583 | %9,2 |
| Kırklareli | 20.611 | %9,2 |
| Trabzon | 41.967 | %9,2 |
| Kastamonu | 19.196 | %9,1 |
| Ankara | 361.399 | %9,1 |
| Kırıkkale | 11.543 | %9,1 |
| Amasya | 16.748 | %9,0 |
| Hatay | 64.550 | %9,0 |
| Karaman | 13.008 | %9,0 |
| Mardin | 25.149 | %8,8 |
| Adıyaman | 21.595 | %8,8 |
| Batman | 17.071 | %8,8 |
| Çorum | 25.471 | %8,7 |
| Osmaniye | 23.098 | %8,6 |
| Afyonkarahisar | 36.652 | %8,5 |
| Kütahya | 26.629 | %8,4 |
| Ordu | 34.438 | %8,1 |
| Düzce | 21.002 | %8,1 |
| Kahramanmaraş | 43.061 | %8,0 |
| Kayseri | 75.097 | %8,0 |
| Van | 28.159 | %8,0 |
| Yalova | 17.568 | %8,0 |
| Balıkesir | 71.817 | %8,0 |
| Konya | 128.376 | %8,0 |
| Burdur | 16.536 | %7,9 |
| Tokat | 24.895 | %7,9 |
| Aksaray | 21.624 | %7,8 |
| Erzincan | 9.771 | %7,7 |
| Bolu | 15.332 | %7,4 |
| Malatya | 29.090 | %7,4 |
| Denizli | 69.604 | %7,3 |
| Isparta | 23.635 | %7,3 |
| Manisa | 75.033 | %7,3 |
| İstanbul | 1.194.437 | %6,9 |
| Adana | 110.343 | %6,9 |
| Sivas | 25.024 | %6,8 |
| Diyarbakır | 48.191 | %6,8 |
| Erzurum | 24.882 | %6,6 |
| Uşak | 21.353 | %6,3 |
| Kocaeli | 108.504 | %5,9 |
| Antalya | 207.900 | %5,8 |
| Mersin | 103.869 | %5,8 |
| Bursa | 188.384 | %5,7 |
| Eskişehir | 47.726 | %5,2 |
| Tekirdağ | 61.025 | %5,0 |
| Sakarya | 58.466 | %4,9 |
| Samsun | 67.675 | %4,4 |
| İzmir | 296.360 | %3,3 |