Analizler · Dosya No. 01
İhracat nerede üretiliyor?
Türkiye’nin ihracatı iki ayrı kayıtta tutuluyor: biri firmanın merkezine, diğeri üretimin yapıldığı ile göre. Toplam neredeyse aynı; ama harita, dilimler ve illerin hikâyesi bambaşka.
- Kaynaklar
- TÜİK · T.C. Ticaret Bakanlığı
- Dönem
- 2025 yılı
- Birim
- ABD Doları
- Kapsam
- 81 il
Bir ilin ne kadar ihracat yaptığını sorduğumuzda genellikle TÜİK’in rakamına bakarız. O rakam doğru ama bir şeyi saklar: ihracat, onu gerçekleştiren firmanın kanuni merkezinin bulunduğu ile yazılır. Kocaeli’de üretip İstanbul’daki genel müdürlüğünden satan bir fabrikanın ihracatı, bu kayıtta İstanbul’un hanesine geçer.
Ticaret Bakanlığı artık aynı ihracatı faaliyet iline, yani üretimin yapıldığı ile göre de yayımlıyor. İki kaydı yan yana koyduğumuzda Türkiye’nin ihracat haritası yeniden çiziliyor.
Kısaca · 2025
- Türkiye ihracatıiki kayıtta da
- 273,3milyar $
- İstanbul’un payı, kayıtta
- %48,0
- İstanbul’un payı, üretimde
- %21,0
- En büyük düzeltme · Kocaeli
- +24,0 milyar $
- İstanbul’un düzeltmesi
- −74,0 milyar $
Kaynak · TÜİK (kanuni merkez) · T.C. Ticaret Bakanlığı (faaliyet ili) · 2025
Bulgu 1 / 7
Türkiye 2025 yılında 273,3 milyar $ ihracat yaptı. TÜİK bu ihracatı, satışı yapan firmanın kanuni merkezinin bulunduğu ile yazar.
Bu kayda göre harita tek bir noktada toplanır: İstanbul, ülke ihracatında tek başına %48,0 pay sahibi görünür.
Bulgu 1 / 7
Ticaret Bakanlığı aynı ihracatı, malın üretildiği, faaliyetin yapıldığı ile yazıyor. Toplam neredeyse hiç değişmiyor: iki kaydın farkı yalnızca 7,4 milyon $. Değişen, dilimlerin nereye düştüğü.
Üretim kaydında İstanbul’un payı %21,0 düzeyine iniyor; Marmara’nın sanayi kuşağı ve Anadolu’nun üretim merkezleri haritada belirmeye başlıyor.
Bulgu 1 / 7
Farkı doğrudan çizdiğimizde düzeltmenin yönü netleşiyor. Yeşil iller kayıtta görünenden fazlasını üretiyor; kil rengi iller ise başka illerde üretilen malların satış merkezi.
58 ilin üretim kaydı, kanuni merkez kaydından büyük. En büyük düzeltmeler Kocaeli (+24,0 milyar $), Tekirdağ (+10,1 milyar $) ve Bursa (+6,4 milyar $). Öbür uçta İstanbul: −74,0 milyar $.
Bulgu 2 / 7
Aynı ihracatı bir pasta gibi dilimleyelim. Her kutu bir ilin payı; en büyük on dört il ayrı, geri kalanlar tek kutuda.
Kanuni merkez kaydında İstanbul pastada %48,0 yer kaplıyor; ardından gelen illerin hepsi onun yanında küçük kalıyor.
Bulgu 2 / 7
Kaydı üretim kaydıyla değiştirdiğimizde pasta yeniden bölünüyor. İstanbul’un payı %48,0 düzeyinden %21,0 düzeyine iniyor; Kocaeli, Tekirdağ ve Bursa büyüyor.
Kutulardaki üstü çizili pay eski kaydı, oklu rakam düzeltmeyi gösteriyor.
Bulgu 3 / 7
Her il için iki kayıt: içi boş halka TÜİK’in kanuni merkez kaydı, dolu nokta Bakanlığın faaliyet ili kaydı. Aradaki çizgi, düzeltmenin kendisi.
Listenin başında Kocaeli (+24,0 milyar $), Tekirdağ (+10,1 milyar $) ve Bursa (+6,4 milyar $) var. Sonunda ise İstanbul (−74,0 milyar $) ve Ankara (−5,5 milyar $): üretimin başka illerde yapıldığı, satışın buradan kaydedildiği merkezler.
Bulgu 4 / 7
Mutlak rakamlar büyük illeri öne çıkarır. Oranla bakınca asıl sürpriz orta ölçekli sanayi illerinde: Bilecik ilinin üretim kaydı, kanuni merkez kaydının 10,7 katı. Onu Osmaniye (7,8 kat) ve Aksaray (7,0 kat) izliyor.
Bu illerdeki üretim gerçek; ama firmaların merkezi başka ilde olduğu için ihracat kendi adlarına yazılmıyor. Oran, kanuni merkez kaydı 50,0 milyon $ altında kalan 16 ilde hesaplanmadı.
Bulgu 5 / 7
Oranı hesaplanabilen 65 ili bir mühürün halkalarına dizelim. Merkeze en yakın halkada, üretim kaydı kayıttakinin en az üç katı olan 12 il var; ardından 1,5 ile 3 kat arasındaki 20 il geliyor.
24 il iki kayıtta aşağı yukarı dengede. En dış halkadaki 9 il ise, başta İstanbul olmak üzere, kayıtta göründüğünden azını üretiyor. Nokta büyüklüğü ilin üretim kaydını gösterir.
Bu bir sınıflamadır, bir akış değil: hangi ildeki merkezin hangi ilin malını sattığını göstermez. Veri bu bilgiyi içermiyor.
Bulgu 6 / 7
Fark bir yılın tesadüfü değil. İstanbul’un düzeltmesi 2022 yılında −69,4 milyar $, 2025 yılında −74,0 milyar $. Kocaeli’ninki aynı dönemde +16,2 milyar $ ile +24,0 milyar $ arasında.
Kesikli çizgi kanuni merkez kaydı, düz çizgi faaliyet ili kaydı; aradaki alan düzeltme. Her panel kendi ölçeğinde: soru illerin büyüklüğü değil, iki kayıt arasındaki açıklığın biçimi.
Bulgu 7 / 7
Kendi ilinizin iki kaydına bakın. Kartta sıralaması, payı ve dört yıllık seyri de var.
Yöntem ve kaynaklar
Dosya No. 01
- 1Kanuni merkez kaydı: TÜİK dış ticaret istatistikleri, il bazında ihracat (ABD Doları). İhracat, beyannameyi veren firmanın kanuni merkezinin bulunduğu ile yazılır.
- 2Faaliyet ili kaydı: T.C. Ticaret Bakanlığı, “Faaliyet İllerine Göre İhracat” (ABD Doları). İhracat, faaliyetin yapıldığı ile yazılır.
- 3Dönem: Anlatım 2025 yılının tamamına dayanır. İçinde bulunulan yıl yalnızca ilk aylarını kapsadığı için karşılaştırmaya alınmadı.
- 4Toplamlar: İki kaynağın 2025 Türkiye toplamı kanuni merkez kaydında 273,2779, faaliyet ili kaydında 273,2853 milyar $. Aradaki 7,4 milyon $ fark toplamın yüz binde birkaçı düzeyindedir ve iller arası dağılım karşılaştırmasını etkilemez; farkın nedeni yayımcılar tarafından açıklanmamıştır.
- 5Oranlar: Faaliyet ili ÷ kanuni merkez oranı, kanuni merkez kaydı 50,0 milyon $ altında kalan illerde hesaplanmadı; çok küçük bir tabanda oran anlamsız büyür.
- 6Harita sınırları TÜİK NUTS-3 geometrisinden üretilmiştir. Tüm rakamlar kaynak verilerden hesaplanır; metne elle yazılmış rakam yoktur. Diğer analizler
| İl | Kanuni merkez | Faaliyet ili | Fark |
|---|---|---|---|
| İstanbul | 131,3 milyar $ | 57,3 milyar $ | −74,0 milyar $ |
| Kocaeli | 13,3 milyar $ | 37,3 milyar $ | +24,0 milyar $ |
| İzmir | 17,0 milyar $ | 22,5 milyar $ | +5,5 milyar $ |
| Bursa | 13,5 milyar $ | 19,9 milyar $ | +6,4 milyar $ |
| Tekirdağ | 3,1 milyar $ | 13,2 milyar $ | +10,1 milyar $ |
| Ankara | 18,5 milyar $ | 13,0 milyar $ | −5,5 milyar $ |
| Mersin | 8,4 milyar $ | 10,1 milyar $ | +1,7 milyar $ |
| Sakarya | 6,2 milyar $ | 9,7 milyar $ | +3,5 milyar $ |
| Gaziantep | 10,7 milyar $ | 9,4 milyar $ | −1,3 milyar $ |
| Manisa | 3,7 milyar $ | 7,6 milyar $ | +3,9 milyar $ |
| Çorum | 3,0 milyar $ | 6,1 milyar $ | +3,1 milyar $ |
| Hatay | 3,8 milyar $ | 6,1 milyar $ | +2,3 milyar $ |
| Denizli | 4,7 milyar $ | 4,5 milyar $ | −148,8 milyon $ |
| Adana | 3,2 milyar $ | 4,4 milyar $ | +1,3 milyar $ |
| Eskişehir | 1,7 milyar $ | 4,2 milyar $ | +2,5 milyar $ |
| Konya | 3,6 milyar $ | 4,0 milyar $ | +427,0 milyon $ |
| Kayseri | 3,8 milyar $ | 3,8 milyar $ | −64,4 milyon $ |
| Antalya | 2,9 milyar $ | 2,8 milyar $ | −133,5 milyon $ |
| Balıkesir | 1,2 milyar $ | 2,6 milyar $ | +1,4 milyar $ |
| Yalova | 806,7 milyon $ | 2,1 milyar $ | +1,3 milyar $ |
| Düzce | 368,9 milyon $ | 2,0 milyar $ | +1,7 milyar $ |
| Aydın | 1,2 milyar $ | 2,0 milyar $ | +725,1 milyon $ |
| Samsun | 1,3 milyar $ | 1,6 milyar $ | +331,5 milyon $ |
| Kahramanmaraş | 1,2 milyar $ | 1,6 milyar $ | +307,7 milyon $ |
| Muğla | 1,3 milyar $ | 1,4 milyar $ | +59,9 milyon $ |
| Osmaniye | 172,2 milyon $ | 1,4 milyar $ | +1,2 milyar $ |
| Kırklareli | 275,9 milyon $ | 1,3 milyar $ | +1,0 milyar $ |
| Aksaray | 179,7 milyon $ | 1,3 milyar $ | +1,1 milyar $ |
| Zonguldak | 388,6 milyon $ | 1,3 milyar $ | +865,4 milyon $ |
| Bilecik | 111,7 milyon $ | 1,2 milyar $ | +1,1 milyar $ |
| Giresun | 566,9 milyon $ | 1,2 milyar $ | +585,6 milyon $ |
| Çanakkale | 234,8 milyon $ | 1,1 milyar $ | +883,7 milyon $ |
| Bolu | 202,8 milyon $ | 1,0 milyar $ | +818,6 milyon $ |
| Kütahya | 285,3 milyon $ | 975,3 milyon $ | +690,0 milyon $ |
| Çankırı | 487,4 milyon $ | 872,3 milyon $ | +384,9 milyon $ |
| Afyonkarahisar | 430,0 milyon $ | 841,4 milyon $ | +411,4 milyon $ |
| Trabzon | 1,1 milyar $ | 742,1 milyon $ | −323,2 milyon $ |
| Mardin | 1,2 milyar $ | 736,1 milyon $ | −486,1 milyon $ |
| Şırnak | 952,8 milyon $ | 695,8 milyon $ | −256,9 milyon $ |
| Ordu | 445,9 milyon $ | 681,0 milyon $ | +235,2 milyon $ |
| Malatya | 353,3 milyon $ | 675,1 milyon $ | +321,9 milyon $ |
| Isparta | 362,0 milyon $ | 651,1 milyon $ | +289,1 milyon $ |
| Karaman | 343,0 milyon $ | 635,6 milyon $ | +292,6 milyon $ |
| Karabük | 295,3 milyon $ | 505,4 milyon $ | +210,2 milyon $ |
| Bartın | 34,4 milyon $ | 494,7 milyon $ | +460,3 milyon $ |
| Edirne | 134,9 milyon $ | 470,9 milyon $ | +336,0 milyon $ |
| Uşak | 324,1 milyon $ | 452,5 milyon $ | +128,4 milyon $ |
| Şanlıurfa | 457,4 milyon $ | 428,6 milyon $ | −28,8 milyon $ |
| Burdur | 242,8 milyon $ | 359,1 milyon $ | +116,3 milyon $ |
| Sivas | 150,9 milyon $ | 348,1 milyon $ | +197,2 milyon $ |
| Diyarbakır | 368,4 milyon $ | 293,9 milyon $ | −74,5 milyon $ |
| Kırşehir | 294,1 milyon $ | 291,6 milyon $ | −2,6 milyon $ |
| Niğde | 89,9 milyon $ | 276,8 milyon $ | +186,9 milyon $ |
| Tokat | 38,7 milyon $ | 246,9 milyon $ | +208,1 milyon $ |
| Elazığ | 228,8 milyon $ | 244,7 milyon $ | +15,9 milyon $ |
| Kilis | 163,2 milyon $ | 230,6 milyon $ | +67,4 milyon $ |
| Sinop | 47,9 milyon $ | 220,6 milyon $ | +172,6 milyon $ |
| Rize | 211,1 milyon $ | 205,7 milyon $ | −5,5 milyon $ |
| Kırıkkale | 41,2 milyon $ | 196,0 milyon $ | +154,8 milyon $ |
| Batman | 83,9 milyon $ | 194,1 milyon $ | +110,1 milyon $ |
| Kastamonu | 382,4 milyon $ | 172,6 milyon $ | −209,8 milyon $ |
| Amasya | 187,3 milyon $ | 163,6 milyon $ | −23,8 milyon $ |
| Adıyaman | 65,9 milyon $ | 155,6 milyon $ | +89,7 milyon $ |
| Erzurum | 30,9 milyon $ | 127,4 milyon $ | +96,6 milyon $ |
| Yozgat | 44,8 milyon $ | 113,8 milyon $ | +69,0 milyon $ |
| Nevşehir | 621,5 milyon $ | 113,0 milyon $ | −508,5 milyon $ |
| Bingöl | 5,5 milyon $ | 93,5 milyon $ | +88,0 milyon $ |
| Artvin | 180,3 milyon $ | 63,8 milyon $ | −116,5 milyon $ |
| Van | 24,8 milyon $ | 62,0 milyon $ | +37,2 milyon $ |
| Ağrı | 26,4 milyon $ | 60,6 milyon $ | +34,2 milyon $ |
| Erzincan | 44,1 milyon $ | 56,6 milyon $ | +12,5 milyon $ |
| Bitlis | 9,9 milyon $ | 50,6 milyon $ | +40,7 milyon $ |
| Iğdır | 63,3 milyon $ | 39,1 milyon $ | −24,2 milyon $ |
| Hakkari | 90,4 milyon $ | 32,3 milyon $ | −58,1 milyon $ |
| Siirt | 25,7 milyon $ | 13,8 milyon $ | −11,9 milyon $ |
| Muş | 158,2 milyon $ | 12,9 milyon $ | −145,3 milyon $ |
| Kars | 4,0 milyon $ | 8,7 milyon $ | +4,7 milyon $ |
| Gümüşhane | 107,0 milyon $ | 6,8 milyon $ | −100,2 milyon $ |
| Tunceli | 546,1 bin $ | 5,7 milyon $ | +5,2 milyon $ |
| Ardahan | 4,9 milyon $ | 2,9 milyon $ | −2,0 milyon $ |
| Bayburt | 285,7 bin $ | 1,4 milyon $ | +1,1 milyon $ |